Braakballen

Zoals iedereen waarschijnlijk wel weet produceren uilen af en toe braakballen om onverteerbare resten uit hun maag te verwijderen. Dit zijn de zogenaamde uilenballen. Maar er zijn nog meer vogelsoorten die braakballen produceren.

 

Wat kun je eraan zien?


Braakbal

Braakballen kunnen veel over een vogel vertellen.
Als ergens een braakbal gevonden wordt, is dat allereerst een aanwijzing dat de vogel die deze braakbal produceerde daar aanwezig was. Niet zelden wordt een roestplaats van uilen ontdekt door het vinden van aantallen braakballen.
Ten tweede kun je veel over het voedselpakket van de vogel te weten komen door een braakbal uit te pluizen. Dit lijkt een smerig werkje maar als de braakbal goed droog is, valt dit nogal mee. In zo'n braakbal blijken allerlei botjes en kaakjes van muizen en mollen te zitten. Ook kunnen er andere 'harde' lichaamsdelen zoals nagels of snaveldelen van vogeltjes in zitten. Soms worden er ook ringen van kleine vogeltjes in zo'n braakbal gevonden.
Als je een braakbal vindt, let dan vooral op vorm, kleur en vindplaats. Deze gegevens zijn goed bruikbaar voor determinatie van de producent van de braakbal. Wordt bijvoorbeeld een nagenoeg zwarte braakbal in een schuur gevonden, die aan één zijde puntig is en aan de andere zijde stomp, dan is deze van een kerkuil. Wordt een grijze bal in een naaldbos gevonden, dan is deze braakbal waarschijnlijk van een ransuil.
Van de oorspronkelijke vorm is vaak weinig meer over omdat de braakbal tijdens de val uit elkaar valt op de takken of grond.

 

Bruine braakballen

De steenuil maakt ronde bruinachtige braakballen die bestaan uit chitineschildjes van kevers en lieveheersbeestjes. Vaak zit er ook zand en aarde in de braakballen van deze soort. Dit slikt hij mee naar binnen bij het eten van regenwormen. Door dit zand kun je de braakbal van de steenuil goed onderscheiden van de braakbal van de torenvalk. Deze maakt ook bruinachtige braakballen, maar eet geen regenwormen en daarom ontbreekt het zand altijd in braakballen van de torenvalk.

 

Roofvogels

Alle roofvogels produceren braakballen. De braakballen van roofvogels zijn goed van uilenballen te onderscheiden, ook al zijn ze vaak grijs door het haar van muizen.
Uilen slikken hun prooi (meestal muizen) in z'n geheel naar binnen. Daardoor komen ook alle botjes in de maag terecht. Roofvogels daarentegen plukken hun prooi en krijgen wel enige botjes binnen, maar de grotere botten blijven liggen. Verder hebben roofvogels sterkere maagzuren dan uilen, waardoor de meeste ingeslikte botjes ook nog verteerd worden. Twee redenen dus waarom er in uilenballen meer botjes voorkomen dan in braakballen van roofvogels.

 

IJsvogels

IJsvogels produceren ook braakballen. Deze bestaan uit visgraatjes en kunnen zo'n drie cm lang en één cm dik zijn, met een nagenoeg witte kleur. Je zou zeggen dat zo'n klein vogeltje toch flink last moet hebben van dit steeds terugkerende braken.
De braakballen van ijsvogels worden overigens maar zelden gevonden omdat de vogel graag op een tak boven het water mag zitten. De braakbal verdwijnt vaak in het water.

 

Zwarte kraaien

In augustus 1991 deed ik een ontdekking. Ik zag in de Deelen enkele zwarte kraaien op de leuning van een 'kneppelbregje' zitten. Duidelijk zag ik dat een kraai iets uit zijn snavel liet vallen. Toen ik op de plek aankwam, vond ik een balletje van twee centimeter doorsnede, bestaande uit pitjes van bessen of bramen. De kraai blijkt dus ook een vruchteneter en niet alleen een rover van jonge vogels.

 

Blauwe reigers

Het is goed om ook eens naar de grond te kijken bij een bezoek aan een kolonie van blauwe reigers, in plaats van alleen maar omhoog naar de nesten te turen. Deze vogel produceert zwarte braakballen ter grootte van een tennisbal. De zwarte kleur is afkomstig van het haar van de mollen die door de reigers behendig op het weiland gevangen worden. Van de visresten wordt niets teruggevonden, die worden allemaal verteerd. Visresten geven wel een witte kleur aan de uitwerpselen.

 

Merels en lijsters

Lijsterachtigen produceren af en toe ook een braakbal. Deze braakballen bestaan uit droge grassprieten of kleine takjes. Deze voorwerpen worden ingeslikt omdat zij aan de prooi, zoals wormen en slakken, blijven plakken. Als de vogels jongen hebben, zijn zij nogal haastig met foerageren en in die periode worden dan ook de meeste braakballen gevonden. Later in het jaar hebben ze meer tijd voor het foerageren en maken ze hun voedsel beter schoon voordat het ingeslikt wordt.

 

Braakballen uitpluizen


Braakbal

De delen die in de vogelmaag niet verteerd worden, worden uitgebraakt. Om deze reden zullen er ongetwijfeld nog veel meer vogelsoorten zijn die af en toe braakballen produceren. Ook een vos braakt af en toe botten op die niet verteerd worden. In feite komt dit op hetzelfde neer als een braakbal bij de vogels.
Wie braakballen vindt, kan deze gerust meenemen naar huis om daar de inhoud te bekijken. In speciale boeken komen determinatietabellen voor waar ieder botje van elke muizensoort in is opgenomen. Zo is te achterhalen om welke muizensoort het gaat. Het meenemen van braakballen kan geen enkel kwaad omdat de functie hiervan in het veld nihil is.

 

Waarnemingen doorgeven

De Vereniging voor Zoogdierkunde en Zoogdierbescherming (VZZ) doet onderzoek naar braakballen. Gegevens over braakballen en prooiresten zijn voor de VZZ van groot belang. De VZZ is altijd op zoek naar nieuwe (ransuilen)roestplaatsen en geïnteresseerde liefhebbers die braakballen willen pluizen.

 
Thymen de Groot / Verschenen in de Geaflecht van juni 1997

« terug naar overzicht artikelen