Zure regen

Zure regen is neerslag (regen dus) met een laag zuurgehalte of te wel een lage ph-waarde. Normaal leidingwater heeft een pH van 7 en gewone regen een pH van 6. Zure regen daarentegen heeft een pH van 4.
Dat gewoon regenwater een lagere pH-waarde heeft dan gewoon water komt omdat de regendruppels in contact komen met koolzuurgas. Het koolzuur komt in verbinding met de regendruppels en veroorzaakt de lage waarde.

 

Wie veroorzaken de zure regen


Fabriek

Raffinaderijen, elektriciteitscentrales en tal van andere vormen van industrie zijn belangrijke veroorzakers van zure regen.
Bij de verbranding van onder meer steenkool, olie en gas komen zwavel- en stikstofoxiden vrij. Deze oxiden kunnen zich in lucht, water en bodem verbinden tot zwavelzuur en salpeterzuur. De totale 'uitstoot' is geschat op 100 miljoen ton zwavel- en stikstofoxiden in de gehele wereld. Nederland neemt er 1/100 van voor zijn rekening. Een deel blijft in eigen land achter, maar het grootste gedeelte gaat over de grens door de wind.
Het is niet alleen de industrie die de zure regen produceert, ook de automobilisten (benzine en lood) helpen er aan mee. Een oplossing voor de automobilisten is al in 1986 (!) aangedragen door de minister van Volksgezondheid: geen lood meer in de benzine.
Als de zuurgraad lager is dan 5,5 zijn vele vissoorten al niet meer in leven, terwijl bij 4,5 helemaal geen vis meer aanwezig is.

 

Zure regen in Europa


Auto

Door de overheersende westenwinden hebben de Scandinavische landen de meeste last van zure regen, maar niet alleen hierdoor. Ook de bodem blijkt erg arm te zijn aan kalk. In Nederland is naar verhouding vrij veel kalk aanwezig (rivieren, sloten, wateren en de zeeklei zijn rijk aan kalk). Kalk heeft de eigenschap om het zuur uit de regen te neutraliseren.
Er zijn in Nederland veel onderzoeken gedaan naar de omvang en schade van de zure regen. In de jaren 20 werden er in de vennen microscopische monsters genomen van diatomeeën (kiezelwieren). Kiezelwieren zijn eencellige algen, waarvan de wand is verkiezeld. Er zijn alleen in Nederland al meer dan duizend soorten bekend. Kiezelwieren hebben een wand, die onder de microscoop zeer fijne structuren laat zien. Kiezelwieren worden wel gebruikt als testpreparaat voor de lenzen van een microscoop.
Werden in de tijd van wijlen prof. Heimans tientallen kiezelwieren in de vennen gevonden, momenteel bevatten ze nog maar één soort. Ook het verschil in zuurgraad is gedaald. Was dat vroeger 6, tegenwoordig is dat 4 geworden. Dat is 20-100 maal zuurder dan vroeger. Ook de planten zijn in aantal en soort achteruit gegaan door de zure regen. Enige tijd geleden is ook geconstateerd dat bij Olterterp bomen aangetast zijn door de zure regen.
Ook in Polen, Tjechoslowakije, Duitsland (West en Oost) zijn vele wouden aangetast. Het gaat om enorme hoeveelheden. In West-Duitsland is dat een gebied van maar liefst 5600 km2, in Oost-Duitsland 2200 km2, in Polen 3800 km2 en in Tjechoslowakije 300 km2, een oppervlakte die ongeveer de helft van Nederland is. In de Harz, het Zwarte Woud, de bossen in Beieren, maar ook vlak over de grens, zijn de bossen al aangetast.

 

Hoe kun je schade constateren

Normaal verliezen sparren hun naalden na zo'n 7 tot 8 jaar. Door de zure regen wordt dit aanmerkelijk bekort en gebeurt dit al om de 2-3 jaar. De takken in de buurt van de stam zijn kaal, de kroon wordt dun, je kunt er dwars doorheen kijken en de toppen sterven af. Als dit gebeurt, heeft de boom nog slechts enkele jaren te leven. Je kunt natuurlijk gemakkelijk zeggen dat er weer nieuwe bomen aangeplant kunnen worden, maar dat heeft géén resultaat. De nieuwe boompjes gaan ook dood. De oorzaak ligt in het feit dat de bodem verontreinigd is.
Wat gebeurt er in de bodem? Er vindt een belangrijke toename plaats van aluminium in het bodemwater. Dit bodemwater wordt door de wortels opgenomen en wordt naar alle delen van de boom getransporteerd. Door de zure regen ontstaat er een soort kettingreactie op het aluminium. Aluminium is, na zuurstof en kiezel het belangrijkste element in de bodem, dat stevig vast zit aan andere elementen, niet oplosbaar is en dus ook niet door planten wordt opgenomen. De zure regen verandert het aluminium, dat nu oplosbaar wordt in water en in planten en bomen terecht komt met alle gevolgen van dien. Deze substantie is uiterst giftig: de wortelharen en schimmeldraden van de boom sterven af. De giftige stof tast de stam aan die gaat rotten. De vatbaarheid voor allerlei ziekten neemt toe en de boom gaat de pijp uit. Vandaar dat het ook geen zin heeft nieuwe bomen te planten, de wortelharen en schimmeldraden zijn immers weg. Er is geen evenwicht meer, want de bodem is vergiftigd. Er wordt ook al verondersteld dat voor de 'vergrassing' van onze heide de oorzaak moet worden toegekend aan de zure regen.

 

Water

Het regenwater, dat op de zandgronden terecht komt, kan omdat zand vrij luchtig is, diep wegzakken en bereikt op een gegeven ogenblik het grondwater. Het grondwater wordt door waterbedrijven geëxploiteerd en komt via de waterkraan bij ons.
Met name op de Veluwe heeft men al kunnen vaststellen dat ook dit grondwater hoge concentraties aluminium bevat, en natuurlijk niet te vergeten zwavelzuur en salpeterzuur. Reeds eerder schreven we dat salpeterzuur met name van diverse industrieën afkomt. Dat is maar ten dele waar.
De intensieve veehouderij (bio-industrie) is ook een zeer grote vervuiler. Naast het salpeterzuur komt er via bodem en lucht ammoniak bij, welke wordt omgezet in nitraat, een stof, die nauwelijks of zeer moeilijk te verwijderen is uit het grondwater. Gevolg: nog meer verzuring. Met grote hoeveelheden kalk is salpeterzuur te neutraliseren, de nitraten vergen echter uiterst kostbare apparatuur. In Zweden is men al jaren bezig om met speciale vaartuigen kalk in de meren te verspreiden, om het zuurgehalte te verbeteren.
Niet alleen bossen en planten (en uiteindelijk ook de mensen) hebben te lijden van de zure regen. Ook gebouwen, beelden, kerkramen en carillons worden aangetast. In Zweden lossen koperen leidingen al op. De bekende Acropolis in Griekenland lost ook langzaam op en de St. Jans in Den Bosch staat regelmatig in de steigers.

 

Wat moeten we er aan doen

Feit is dat de huidige luchtverontreiniging te hoog is. Men weet echter niet hoe hoog die mag worden. Door hogere schoorstenen te bouwen bereikt men niets, want de luchtverontreiniging komt toch weer op aarde terecht.
Het is natuurlijk niet alleen de zure regen die funest is voor het milieu, maar de luchtverontreiniging in zijn totaliteit. Ondanks de vele fabrieken in Engeland, is daar bijna geen schade. Dat komt omdat de westenwind, die overheerst, de luchtvervuiling naar Europa deponeert.
Minder met de auto rijden (misschien is de loodvrije benzine een uitkomst), minder energieverbruik door efficiëntere opwekkingsmethoden (windenergie, zonne-energie) zijn hard nodig.
De methode om zwavel via een ontzwavelingsmethode te verwijderen kan ook weer problemen geven, want daarvoor heeft men veel kalk nodig. De zwavel wordt met de kalk tot gips gebonden. Zoals u wel weet ligt er veel kalk in het plateau van Margraten en de Sint Pietersberg (welke laatste al ten dele is afgegraven). Maar waar moeten we heen met de enorme hoeveelheden gips, welke op hun beurt weer vermengd zijn met zware metalen en radioactief afval?
Er moeten hoognodig maatregelen worden genomen, niet nationaal, maar internationaal. Niet over enkele jaren, maar nu. Hopelijk is het dan misschien nog niet te laat.

 
Jan Laan / Verschenen in de Geaflecht van juni 1985

« terug naar overzicht artikelen