De wetenschap is steeds duidelijker over de gevolgen hiervan voor de gezondheid. Blootstelling aan pesticiden wordt in verband gebracht met ernstige aandoeningen zoals kanker, ontwikkelingsstoornissen en neurodegeneratieve ziekten, waaronder Parkinson. Vooral kwetsbare groepen – ouderen, zwangere vrouwen, ongeboren en jonge kinderen – behoeven extra voorzorgsmaatregelen.

Wij maken ons hier grote zorgen over en spreken vandaag uit namens onze kinderen en kleinkinderen. Wij willen dat zij kunnen opgroeien in een provincie die schoon, veilig en leefbaar is. Kinderen hebben geen stemrecht. Juist daarom vragen wij de politiek om bij haar besluiten rekening te houden met de impact op toekomstige generaties.

Wij doen een dringende oproep aan de provincie Fryslân om, binnen haar mogelijkheden en bevoegdheden, de gezondheid van mens, dier, natuur en milieu centraal te stellen en actief te beschermen.

1. Bescherming gezondheid

Gemeenten zijn als eerste aan zet bij het stellen van regels om ervoor te zorgen dat het gebruik van pesticiden geen onaanvaardbare gezondheidsrisico’s  oplevert voor omwonenden.

Het zou kunnen dat een gemeente dit niet uit zichzelf doet of dat er onderlinge verschillen zijn die kunnen leiden tot oneerlijke concurrentie tussen agrariërs. Ook kan het voorkomen dat in de ene gemeente pal naast een woning gespoten mag worden, terwijl in een andere 250 m afstand gehouden moet worden. Dit is lastig uit te leggen.

Daarom pleiten wij ervoor:

• Dat de provincie, in geval van bovenstaande, gemeenten met instructieregels verplicht om de gezondheidseffecten van agrarische activiteiten mee te laten wegen bij het vaststellen van het omgevingsplan. En denk hierbij ook aan huis, tuin en keuken activiteiten als thuisgebruik van pesticiden, en thuisgebruik aan diergeneesmiddelen met grote invloed op de natuur en gezondheid.
• Dat de provincie het beschermen van de gezondheid als provinciaal belang beschouwt. Laat dit blijken uit de omgevingsvisie, een programma of ander beleidsdocument. (blz. 24 van de provinciale handleiding, zoals deze door Urgenda en Natuur en Milieu is opgesteld).

2. Bescherm de biodiversiteit en waterkwaliteit

Pesticiden dringen diep door in Nederlandse natuurgebieden en spoelen uit naar het oppervlaktewater. Het is algemeen bekend dat het Nederlandse oppervlaktewater tot het meest vervuilde van de Europese Unie behoort.

De goedkeuringsprocedure van de middelen bevat grote hiaten. Zo wordt er geen rekening gehouden met cocktails van middelen die vele malen giftiger kunnen zijn dan een individuele middelen. De Universiteit Leiden en het RIVM toonden eerder aan dat door de mix van pesticiden in het water steeds meer waterplanten en -dieren verdwijnen. Juist de combinatie van al die middelen die door de onderling versterkende werking zorgt voor een “giftige cocktail”.

Uit onderzoek blijkt dat 90% van de milieuschade veroorzaakt wordt door stoffen die niet meetbaar zijn. Deze niet-toetsbare stoffen worden niet gemeten in monitoringsprogramma’s maar zijn zeer schadelijk in kleine concentraties. Deze blinde vlek heeft tot gevolg dat we niet weten hoe slecht ons water er aan toe is. Volgens UNICEF wordt maar liefst één op de twaalf Nederlandse kinderen blootgesteld aan te hoge concentraties bestrijdingsmiddelen. Er zijn aanwijzingen voor een verband met ontwikkelingsstoornissen.

We pleiten daarom ervoor:

• Gebruik te maken van de provinciale regelgeving in aanvulling op de toelatingsprocedure van pesticiden en nationale wetgeving gestoeld op het voorzorgsbeginsel. Lidstaten kunnen dit voorzorgsprincipe  toepassen wanneer er wetenschappelijk gezien onzekerheid bestaat over de risico’s voor de gezondheid van mensen en dieren of voor het milieu.

3. Neem onderzoek en handhaving van regels en voorschriften serieus

Er zijn middelen, zoals Tracer in de kersenteelt en Exirell bij de teelt van blauwe bessen, waarvan al jaren bekend is dat deze risico’s opleven voor onze gezondheid en het milieu. Helaas wordt steeds vrijstelling verleend om deze middelen te blijven gebruiken. Die vrijstellingen houden innovaties  en het toelaten van minder belastende pesticiden tegen. Het is ook in strijd met het voorzorgsbeginsel.

Uit onderzoek en metingen blijkt dat er nog steeds middelen worden gebruikt die al lang verboden zijn. Gebruiks- en veiligheidsvoorschriften van het CTGB moeten serieus genomen worden en gelden voor iedereen. Handhaving is noodzakelijk. Kwaadwilligen doen de sector geen goed, waarbij de bedrijven die zich wel aan de regels houden, ook nog benadeeld worden.

Het is opmerkelijk dat het aantal inspecties bij de NVWA (Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit) tussen 2021 tot met 2024 is afgenomen van 366 naar 72 (!), terwijl de maatschappelijke onrust en bezorgdheid alleen maar zijn toegenomen.

Wij willen dan ook:

• Dat de provincie er bij het Rijk op aandringt te stoppen met het verlenen van vrijstellingen van pesticiden waarvan het gebruik  risico’s voor onze volksgezondheid en het milieu oplevert maar het voorzorgsbeginsel prevaleert.
• Handhaving en controles in het belang van bewoners en van bedrijven die zich aan voorschriften houden worden geïntensiveerd.
• Dat de provincie er bij de NVWA  op aandringt de inspecties te intensiveren.

4. Landbouwpercelen in natuurgebieden

In tegenstelling van wat wordt aangenomen blijkt ook midden in Natura 2000- gebieden (particuliere) landbouwgrond te liggen, waarvoor geen of slechts geringe beperkingen gelden ten aanzien van het gebruik van pesticiden. Dit komt doordat in Nederland artikel 12a van de richtlijn duurzaam gebruik pesticiden (de minimalisatieplicht in gebieden met kwetsbare groepen) niet goed uitgevoerd wordt.

Door het wegvallen van de derogatie met betrekking tot het uitrijden van mest is de verwachting dat meer grasland zal worden omgezet naar andere gewassen met het risico dat (meer) bestrijdingsmiddelen worden gebruikt.

Ons pleidooi:

• De provincie neemt haar verantwoordelijkheid en gaat regels/beperkingen stellen met betrekking tot het gebruik van pesticiden op (particuliere) landbouwgronden in natuurgebieden.
• De provincie gaat samen met alle betrokkenen een actief beleid voeren om ook het gebruik van pesticiden buiten de landbouw te beperken.

5. Gifstoffen in Natura 2000 gebieden Natuurherstelverordening

Burgerinitiatief Meten=Weten heeft in samenwerking met wetenschappers onderzoek gedaan op de onbewoonde natuureilanden Marker Wadden, waarbij 37 verschillende pesticiden zijn aangetroffen waarvan driekwart (toegestane) te linken is aan landbouw.

Deze uitkomst is opvallend, want het vasteland is ruim 7 kilometer van het meetpunt verwijderd. Het vermoeden bestaat dat de stoffen door verdamping en verstuiving kilometers door de lucht zijn vervoerd.

De provincie speelt een belangrijke rol op het gebied van natuur (Natura 2000, NNN, soortenbescherming) en bij het halen van de doelen uit de Natuurherstelverordening.

Deze verordening bevat een aantal verplichtingen die raken aan het gebruik van pesticiden, zoals onder andere het nemen van maatregelen om de aangetaste ecosystemen te herstellen.

Onze wens:

• Stel de verplichtingen (herstel aangetaste ecosystemen) van de Natuurherstelverordening niet steeds uit maar ga aan de slag met het halen van de doelen uit de verordening.

• Verbeter de biodiversiteit van de landbouwecosystemen om een “bevredigend niveau” te bereiken.
• Behandel de landschapselementen met een hoge diversiteit niet met pesticiden.
• Beschouw de graslandvlinder als indicatiesoort en symbool van herstel. Tot deze soort behoren onder andere het bruin blauwtje, bruinzandoogje, klein geaderd witje en icarusblauwtje

6. Bescherming innamepunten drinkwater

Pesticiden worden veelvuldig aangetroffen in drinkwaterbronnen. Volgens het RIVM werden bij 83% van de innamepunten (winning uit grondwater) normoverschrijdingen door pesticiden waargenomen. De overschrijding van de drinkwaternorm bij de innamepunten is een groeiend probleem.

Het overheidsbeleid faalt: een doeltreffend plan voor reductie ontbreekt, evenals stelselmatig bemonstering zodat onduidelijk is of de kwaliteit niet achteruit gaat.

Een miskend probleem zijn ook de schadelijke afbraakproducten van bestrijdingsmiddelen die via sluipwegen in de regels toch in hoge concentraties in het drinkwater kunnen belanden.

Provincies zijn verantwoordelijk voor de bescherming van het grondwater in waterwingebieden en grondwaterbeschermingsgebieden.

Uit recent onderzoek van CLM (Onafhankelijk adviesbureau op het gebied van landbouw en voedsel) blijkt dat in het afbraakproces van 23 pesticiden met PFAS het molecuul TFA oftewel trifluorazijnzuur in het grondwater in Friesland is aangetroffen. Dit vormt een bedreiging voor het drinkwater.

Onze wens:

• Volg de werkwijze van Denemarken waar om die reden de 23 bestrijdingsmiddelen waarin TFA voorkomt wordt verboden.
• Wijs beschermingszones aan voor winning van drinkwater uit oppervlaktewater, waar het gebruik en opslag van bestrijdingsmiddelen worden verboden of geminimaliseerd. En neem daarin ook mee andere beschermde wateren zoals zwemwateren en water waar beschermde diersoorten voorkomen.

7. Roundup/glyfosaat

Europese Commissie keurde eind 2023 het gebruik van glyfosaat in Europa voor tien jaar goed op basis van studies van 2000 dat het niet gevaarlijk voor mensen was. Dit onderzoek werd als hoeksteen beschouwd van het bewijs dat glyfosaat veilig zou zijn.

Toxicoloog Martin van den Berg besloot deze gang van zaken tegen het licht te houden. (NRC 4 -12-25) Zijn conclusie: De auteurs (waaronder 3 werknemers van Monsanto tegen betaling) van deze studies blijken banden te hebben met de fabrikant van Roundup, Monsanto (nu overgenomen door Bayer) Door deze auteurs zijn alleen 75 interne studies bekeken, diverse andere studies zijn niet meegenomen. Op de drie mails naar de nog levende auteur hierover is nooit een reactie gekomen. Op geen enkele wijze zijn hierbij onafhankelijke wetenschappers betrokken. Er is sprake van belangenverstrengeling en gebrek aan transparantie.

Hiermee vergelijkbaar is de Duurzame Bollenteelt Drenthe: M=W heeft geconstateerd dat naast de overheid, de deelnemende partijen bestonden uit een agrarisch adviesbureau, drie leveranciers van pesticiden, LTO Noord en tien Drentse lelietelers. Omwonenden en natuurorganisaties zijn buiten de stuurgroep gehouden. Ook een onafhankelijk wetenschappelijk instituut ontbrak om te controleren of de juiste procedures en analyses gedaan zijn. Er zijn weinig concrete doelen en afrekenbare resultaten. Borgen ontbreken.

Onze wens:

• Treed regulerend op met betrekking tot glyfosaat. Houd in uw beleid rekening met mogelijke belangenverstrengeling, banden met de industrie bij projecten op dit gebied. Leg de bewijslast dat een middel veilig is bij de fabrikant bij het middel dat bedoeld is om te doden maar waar zij miljarden aan verdienen. Laat de industrie niet het onderzoek doen, maar dring er bij het Rijk op aan een fonds in te stellen waarmee onafhankelijke wetenschappelijke instellingen toetsen kunnen uitvoeren volgens wetenschappelijk vastgestelde criteria.
• Wees kritisch als het gaat om onafhankelijkheid, transparantie over de wetenschappelijke opbouw van experimenten en de mogelijkheid om projecten te beoordelen. Betrek omwonenden en natuurorganisaties erbij.
• Faciliteer (advies van de Gezondheidsraad) op grotere schaal toepassing van natuurlijke middelen en stimuleer gebruikmaking van bijvoorbeeld de modernste spuitapparatuur met een spuitreductie van meer dan 90% ( Veluwe)

8. Onze oproep

Het gebruik van pesticiden door agrarische bedrijven en particulieren moet tot een minimum worden beperkt. Ook de provincie kan daar samen met de alle partijen een bijdrage aan leveren. De provincie kan in haar Provinciale Omgevingsvisie en Omgevingsverordening regels opnemen om het gebruik van pesticiden verder te beperken.

Wij roepen Provinciale Staten op:

• Op de eigen (verpachte) gronden en binnen drinkwaterbeschermingsgebieden het gebruik van pesticiden te verbieden.
• Het gebruik van pesticiden door agrarische bedrijven en particulieren moet tot een minimum worden beperkt.

• Te voorkomen dat sierteelt, die immers niet bijdraagt aan onze voedselvoorziening, in Fryslân wordt uitgebreid. Het zogenaamde waterbedeffect.
• In te zetten op handhaving en controle van het gebruik van pesticiden. Foutief gebruik schaadt onze gezondheid en het milieu en doet geen recht aan bedrijven die regels wel naleven.
• De zorgen en veiligheid van bewoners bij het gebruik van pesticiden serieus te nemen en voldoende brede zones naar woningen te garanderen .Ook particulieren te wijzen op de gevolgen van het gebruik van pesticiden.

Tot slot: Een graslandvlinder is een prachtige indicatiesoort voor het herstel van biodiversiteit in onze omgeving. Wat zou het mooi zijn als we er samen in slagen onze kinderen en kleinkinderen ook daarvan te laten genieten!

Het verhaal van een paarden houdster:
Naast ons huis is een stuk land waarop aardappelen worden geteeld. Meerdere malen werden deze bespoten met pesticiden, ook wanneer de windrichting op ons weiland en huis stond. In onze wei stonden onze paarden waaronder een merrie met veulen. Vanaf toen kregen we allemaal gezondheidsproblemen met de paarden en kwamen meerdere keren in de kliniek terecht. De internist zei toen: “Oei dit is niet best voor de paarden en zeker niet voor een veulentje in ontwikkeling. Ze zei ook dat als je een kaart van Nederland hebt en je legt er een kaart overheen waar gespoten wordt met pesticiden komt dit overeen met waar zieke paarden vandaan komen. Ik maak me dan ook zorgen als het slecht is voor de paarden dan ook zeker voor de mens.”

De teler wilde me niet vertellen welke middelen hij had gespoten. Wel zei hij dat als hij dit had geweten, het niet had gedaan. Dit maakt me extra boos en bezorgd.

Petra Mous

Tekst gebruiken? Het is toegestaan zonder toestemming teksten uit dit manifest over te nemen ten behoeve van verkiezingsprogramma’s en manifesten in andere gemeenten en provincies.